r ó w n i a - równego, podobnego; rzeczownik używany jedynie w bierniku l. p.

wszytek sposób -w zasadach gry podane są nazwy figur:Król lub Pan; Królowa, Baba lub
P a n i ; R o c h lub S ł o ń , tj. wieża umieszczona na słoniu, którego kły nazywane są rogami; R y c e r z lub
Jezdny, tj koń; Pop, Mnich, Biskup lub Fenrych (zniem. chorąży), tj. laufer; Drab, Pieszek
lub P i e s z y , tj. pionek. Rozmaitość ta nie odpowiada nazwom w. XVI, poeta bowiem, zgodnie z pojmowaniem figur jako bohaterów walki, i określenia ich samych, i ich "szcia" (chody) traktuje swobodnie, bez troski o ścisłość.

taki met nie płaci -taki mat nie ma znaczenia.

w o b i e r a n i u  z b ł ą d z i ł - wybrał pionka przeciwnika, któremu tym samym dał pierwszeństwo.
Panny z Helikona -Muzy.
 n a t a r ł  k u n i e m - w pierwodruku mamy "koniem"; brzmienie tekstu z r. 1585 "ku niem" jest poprawne

Ó w  n ę d z n i k  b a c z y - w wydaniach od r. 1585 wiersz ten brzmi: "A ten dopiero widzi swoje błędy".
Dobrze żyw -ledwieżywy.

Borzuj już dawno... przymierza - w wyd. 1585 mamy"iż dawno", tj. ponieważ dawno.


 z tymże na plac krwawy - z  tym kłusuj (wyjeżdżaj) do walki,


przez nogę nachylił -podstawił nogę, pokonał fortelem.


dzień targowy - Patrz każdy swego - staropolskie przysłowie o znaczeniu: w zamęcie,

w niebezpieczeństwie dbaj o własną skórę.
jako który -jak każdy inny.
W cieśni mąż Rycerz, a Pop na przestrzeni - w tłoku koń okazuje się mężem (zuchem), na wolnej przestrzeni natomiast laufer.

15 Zabiła z proce, jako mogła, nędza - wyd. 1585 ujmuje sprawę prościej: "zabiła z proce
piesza licha nędza", tj. marny pionek.

 owo zaś - to znowu tamto.
w i e d m y  t e s a l s k i e - czarownice, w które wedle wierzeń greckich obfitowała Tesalia, kraj w północnej Grecji; występowały nieraz w poezji starożytnej.
P i o t r o w i n a - żartobliwa aluzja do rycerza, którego w trzy lata po zgonie miał wskrzesić biskup Stanisław Szczepanowski, by dowieść, że ma "prawo dobre" do jego majątku.
dla grzechu - by nie popełnić grzechu.

Człowieka patrząc... serce boli - człowieka, który patrzy.
W wyd. 1585 i późniejszych dwuwiersz ten brzmi (z błędem, który można poprawić wprowadzeniem wyrazu "tam"): "Krom Rochu, bo ten mężnie się [tam] stawił, a Król natenczas Królową się bawił".

Zła Fiedorowa - zła sprawa, sytuacja.

 c o r a z   k t o  m u  r z e c z e - we wszystkich wydaniach błędnie: "coraz to".
przodek zeznawał -przyznawał pierwszeństwo.
Często poziewa, wierę by się spało -w wyd. 1585 mamy tu:"Wszystko mu serce u szachów zostało"

Łacno darować, kiedy przystępuje - przysłowie białoruskie: Łatwo stroić żarty, kiedy
przybywa.
S n a  n i e  d o b r a  s i n a - ponieważ "sina" znaczy ranę siną, tłuczoną (siniec), więc sens zdania: Czy mało ci sińca? Czy mało oberwałeś?


Uderzą w larmę - dają hasło do boju.
gdziem Widę przejmował - tłumaczył; Marek Vida (1480 - 1560) - humanista włoski, autor
poematu Scacchia ludus, na którym oparł się Kochanowski tworząc Szachy.
p o w o d a c h  a u z o ń s k i c h - włoskich; poeci starożytni nazywali Włochy Auzonią.